Giżycko: żeglarskie serce Mazur pomiędzy Niegocinem a Kisajnem

Jeżeli istnieje miasto, które można uznać za symbol żeglarskich Mazur, Giżycko z pewnością znajduje się bardzo wysoko na tej liście. Położone pomiędzy wielkimi mazurskimi jeziorami, przecięte kanałami i wypełnione portami miasto latem żyje niemal w rytmie wpływających i wypływających jachtów.

Ale Giżycko to znacznie więcej niż miejsce, w którym zaczyna się kolejny rejs. W ciągu jednego dnia można tutaj spacerować brzegiem jeziora Niegocin, obserwować ręcznie otwierany zabytkowy most obrotowy, przejść przez potężne mury Twierdzy Boyen, wejść na ponadstuletnią wieżę ciśnień, a wieczorem usiąść na nabrzeżu i patrzeć, jak słońce znika nad wodą.

To właśnie kontrast pomiędzy historią a współczesnymi Mazurami jest największą siłą Giżycka. XIX-wieczne fortyfikacje znajdują się kilka minut od nowoczesnych marin, a dawny kanał komunikacyjny każdego dnia przepuszcza dziesiątki jednostek pływających przemierzających Szlak Wielkich Jezior Mazurskich.

Giżycko potrafi być gwarne, sportowe i pełne energii. Wystarczy jednak odejść trochę dalej od portu, żeby znaleźć spokojniejsze ścieżki, las i wodę. I chyba właśnie dlatego tak wiele osób wraca tutaj każdego lata.

Położenie Giżycka jest jednym z najważniejszych powodów jego turystycznego znaczenia. Miasto znajduje się pomiędzy jeziorem Niegocin a systemem jezior Mamry, do którego należy między innymi Kisajno. Pomiędzy Niegocinem i Kisajnem prowadzi Kanał Łuczański, liczący ponad dwa kilometry długości.

W praktyce oznacza to, że Giżycko znajduje się dokładnie na jednej z najważniejszych wodnych dróg Mazur. Dla żeglarzy jest naturalnym przystankiem podczas podróży po Wielkich Jeziorach. Można przypłynąć tutaj od strony południowej, zatrzymać się w jednym z portów, odwiedzić miasto, uzupełnić zapasy i następnego dnia ruszyć dalej w kierunku północnych jezior.

Ale nawet osoby, które nigdy nie stały za sterem jachtu, bardzo szybko zauważą, że woda jest tutaj czymś więcej niż atrakcją turystyczną. To część miasta. W sezonie wystarczy stanąć przy Kanale Łuczańskim i przez kilka minut obserwować przepływające jednostki, żeby zobaczyć, jak ważna dla Giżycka pozostaje żegluga.

Najbardziej charakterystyczne widoki miasta związane są z jeziorem Niegocin. To właśnie w jego stronę otwierają się porty, plaża miejska, molo i spacerowa część nabrzeża. Tutaj również znajduje się Pasaż Portowy z kładką oraz nadwodną estakadą prowadzącą do punktu widokowego nad jeziorem.

Latem krajobraz zmienia się praktycznie bez przerwy. Rano porty zaczynają się budzić. Jedne załogi szykują jachty do wypłynięcia, inne dopiero wracają do miasta. Później na jeziorze pojawiają się żaglówki, motorówki i statki pasażerskie.

Wieczorem wszystko zwalnia. Nabrzeże staje się miejscem spacerów, a tafla Niegocina odbija światła miasta i zacumowanych jednostek. To jedna z tych przestrzeni, w których naprawdę nie trzeba niczego zwiedzać. Czasami wystarczy znaleźć ławkę albo kawałek pomostu i po prostu patrzeć na jezioro.

Giżycko szczególnie mocno pokazuje swoje żeglarskie oblicze w okolicach portów. Współczesna infrastruktura turystyczna miasta obejmuje między innymi Port Ekomarina, miejski brzeg Niegocina, Pasaż Portowy, molo oraz przystanie znajdujące się w różnych częściach miasta. Wszystkie te miejsca pojawiają się w oficjalnym miejskim zestawieniu najważniejszych atrakcji.

Latem port nie jest tutaj jedynie parkingiem dla jachtów. To właściwie osobna część miejskiego życia. Ludzie spotykają się na nabrzeżu, załogi przygotowują łodzie, ktoś wraca z kilkudniowego rejsu, ktoś inny dopiero zaczyna swoją pierwszą przygodę z Mazurami.

I nawet jeżeli nie planujemy żeglować, warto przejść się wzdłuż portów. Giżycko najlepiej wygląda właśnie wtedy, kiedy patrzymy na nie od strony wody.

Nie każdy przyjeżdża na Mazury po to, żeby cały dzień spędzać na jachcie. Giżycko ma również miejską plażę nad Niegocinem. Jest piaszczysta, publiczna i bezpłatna, a w sezonie funkcjonuje tam strzeżone kąpielisko. Przy plaży dostępna jest również wypożyczalnia sprzętu wodnego.

To dobry przykład tego, dlaczego Giżycko sprawdza się podczas rodzinnych wyjazdów. Jedna osoba może chcieć żeglować, druga zwiedzać Twierdzę Boyen, a dzieci spędzić kilka godzin nad wodą - i nie trzeba w tym celu wyjeżdżać daleko poza miasto.

Gdyby trzeba było wskazać jeden niewielki obiekt, który stał się symbolem miasta, prawdopodobnie byłby nim most obrotowy na Kanale Łuczańskim. Konstrukcja znajduje się niedaleko dawnego zamku i prowadzi przez kanał łączący Niegocin z Kisajnem.

Dzisiejszy most pochodzi z końca XIX wieku. Jego stalowe przęsło ma około 20 metrów długości, 8 metrów szerokości i waży niemal 100 ton. Najciekawsze jest jednak to, że dzięki odpowiednio zaprojektowanemu mechanizmowi konstrukcja może być obsługiwana ręcznie.

I właśnie moment otwierania mostu stał się jedną z atrakcji miasta. Kiedy nadpływają jednostki, ruch drogowy zostaje zatrzymany, a całe przęsło przesuwa się na bok, umożliwiając przepłynięcie łodzi kanałem. Na chwilę zwykła infrastruktura drogowa zamienia się w pokaz XIX-wiecznej techniki.

Wokół zbierają się turyści, pojawiają się telefony i aparaty, a chwilę później przez środek miasta przepływa kolejny jacht. To drobny szczegół, ale bardzo dobrze pokazuje charakter Giżycka - tutaj drogi lądowe i wodne cały czas muszą dzielić ze sobą przestrzeń.

Sam Kanał Łuczański również warto potraktować jako atrakcję. Ma około 2,13 kilometra długości i łączy Niegocin z Kisajnem. Jest jedną z granic tzw. Wyspy Giżyckiej, czyli części miasta otoczonej jeziorami i kanałami.

Latem kanał przypomina momentami wodną ulicę. Łodzie przepływają jedna za drugą, a spacerujący wzdłuż brzegu ludzie obserwują całe żeglarskie widowisko z kilku metrów. Dzięki temu nawet spacer pomiędzy kolejnymi atrakcjami Giżycka ma zupełnie inny charakter niż w zwykłym mieście.

Jeżeli Giżycko kojarzy się przede wszystkim z żeglarstwem, Twierdza Boyen pokazuje zupełnie inną stronę miasta. To ogromny kompleks fortyfikacyjny zbudowany w XIX wieku na strategicznym przesmyku pomiędzy jeziorami Niegocin i Kisajno.

Budowę rozpoczęto w 1843 roku, a obiekt powstawał jako fort mający zabezpieczać ważny przesmyk pomiędzy mazurskimi jeziorami. Projekt zakładał ziemno-murowaną fortecę na planie sześcioboku. Twierdzę otoczono murem Carnota o długości ponad 2,3 kilometra.

Sama skala obiektu robi największe wrażenie dopiero po wejściu do środka. To nie jeden budynek. Twierdza jest rozległym kompleksem wałów, koszar, bram, magazynów i innych obiektów militarnych. Można spacerować pomiędzy ceglanymi budynkami i ziemnymi umocnieniami, próbując wyobrazić sobie, jak funkcjonował cały system w czasach, kiedy miał realnie zatrzymać przeciwnika.

Dlaczego właśnie w Giżycku powstała tak duża twierdza? Odpowiedź ponownie znajduje się na mapie. Giżycko leży na wąskim obszarze pomiędzy wielkimi jeziorami, a w XIX wieku oznaczało to bardzo duże znaczenie strategiczne. Twierdza miała blokować możliwość przejścia pomiędzy akwenami i chronić ważny komunikacyjnie przesmyk przed potencjalnym atakiem od wschodu.

Dzisiaj dokładnie to samo położenie, które kiedyś miało znaczenie wojskowe, sprawia, że Giżycko jest jednym z najważniejszych punktów turystycznych regionu.

Geografia się nie zmieniła. Zmieniło się tylko jej wykorzystanie.

Twierdza Boyen nie jest dziś wyłącznie zabytkiem oglądanym zza ogrodzenia. Na jej terenie odbywają się wydarzenia kulturalne oraz rekonstrukcje historyczne. Miasto wykorzystuje ogromną przestrzeń fortyfikacji jako jedną ze swoich najbardziej charakterystycznych przestrzeni wydarzeń.

Dzięki temu miejsce nie sprawia wrażenia martwego muzeum. Jednego dnia można spokojnie zwiedzać kolejne fragmenty fortu, a innym razem przestrzeń twierdzy wypełniają koncerty lub rekonstruktorzy.

Aby zobaczyć, dlaczego Giżycko jest tak mocno związane z wodą, warto spojrzeć na nie z góry. Jednym z najlepszych miejsc jest zabytkowa Wieża Ciśnień.

Została wybudowana w 1900 roku z czerwonej cegły w stylu neogotyckim. Przez 96 lat pełniła swoją pierwotną funkcję, dostarczając wodę mieszkańcom miasta. Obecnie działa jako punkt widokowy. Budowla ma około 25 metrów wysokości.

Z góry znacznie łatwiej zrozumieć układ Giżycka. Między zabudową pojawiają się ogromne powierzchnie wody, porty i zieleń. To również dobry punkt dla osób, które lubią fotografować Mazury, ale nie chcą ograniczać się wyłącznie do zdjęć wykonywanych z poziomu brzegu.

Kolejnym miejscem pozwalającym spojrzeć na okolicę z nieco innej perspektywy jest Wzgórze św. Brunona. Miasto wymienia je wśród popularnych terenów spacerowych. Znajduje się tutaj również punkt związany z trasą Mazurskiej Pętli Rowerowej oraz infrastruktura wypoczynkowa.

To dobra propozycja, jeżeli chcemy na chwilę odejść od portów i bardziej zatłoczonego centrum. Giżycko jest stosunkowo niewielkie, więc przejście od intensywnie turystycznych części miasta do spokojniejszych terenów nie zajmuje dużo czasu.

Choć współczesne Giżycko kojarzy się przede wszystkim z wakacjami, historia osadnictwa w tych okolicach jest znacznie starsza. Oficjalne materiały miasta wskazują, że najstarszy ślad działalności człowieka znaleziony w tej części Polski, obrobiony róg renifera, pochodzi sprzed około 15 tysięcy lat. Odkryto go nad jeziorem Popówka Mała, znajdującym się w granicach dzisiejszego Giżycka.

Później tereny zamieszkiwali między innymi pruscy Galindowie. W okresie krzyżackim na przesmyku pomiędzy jeziorami powstał zamek, a wokół niego rozwijała się osada. Miasto otrzymało prawa miejskie w 1612 roku. Przez kolejne stulecia funkcjonowało jako Lötzen.

Obecna nazwa miasta pojawiła się dopiero po II wojnie światowej. Początkowo używano nazw Lec oraz Łuczany. W 1946 roku miastu nadano nazwę Giżycko, pochodzącą od spolszczonej formy nazwiska Gustawa Gizewiusza, XIX-wiecznego ewangelickiego duchownego i działacza mazurskiego.

Co ciekawe, nazwa Łuczany nie zniknęła całkowicie. Do dzisiaj funkcjonuje w powszechnie używanej nazwie Kanału Łuczańskiego. To jeden z przykładów tego, jak skomplikowana historia Mazur jest nadal obecna w codziennym języku i nazwach miejsc.

Największą atrakcją Giżycka pozostaje oczywiście samo żeglarstwo. Miasto znajduje się w miejscu pozwalającym ruszyć zarówno na południe, jak i w stronę północnych jezior.

Nie trzeba jednak posiadać własnego jachtu. Dostępne są rejsy turystyczne, wypożyczalnie sprzętu i różne formy rekreacji wodnej. Oficjalny portal turystyczny miasta wskazuje rejsy, porty, plaże i aktywności wodne jako podstawową część oferty Giżycka.

Można więc przyjechać tutaj bez żadnego doświadczenia żeglarskiego i nadal zobaczyć Mazury od ich najlepszej strony - z pokładu łodzi i od strony jeziora.

W ostatnich latach coraz większe znaczenie na Mazurach ma również turystyka rowerowa. Przez okolice Giżycka przebiega Mazurska Pętla Rowerowa, której pełna trasa ma około 300 kilometrów i prowadzi wokół Krainy Wielkich Jezior Mazurskich. Wzgórze św. Brunona jest jednym z punktów związanych ze szlakiem.

Rower daje możliwość zobaczenia zupełnie innych Mazur niż te oglądane z pokładu jachtu. Zamiast portów pojawiają się małe miejscowości, lasy, pola i niewielkie jeziora. Dobrze więc potraktować Giżycko nie tylko jako cel podróży, ale też jako punkt startowy.

Miasto sprawdza się również podczas rodzinnego urlopu. Plaża, rejs statkiem, spacer po porcie czy obserwowanie otwierającego się mostu to atrakcje, które nie wymagają kilku godzin intensywnego zwiedzania.

Twierdza Boyen może z kolei zamienić historię w znacznie bardziej namacalne doświadczenie. Zamiast opowiadać dzieciom o dawnych fortyfikacjach, można wejść pomiędzy grube ceglane mury i zobaczyć wszystko na własne oczy. Właśnie możliwość łączenia różnych form wypoczynku jest dużą zaletą Giżycka.

Jeżeli mamy tylko jeden dzień, dobrze połączyć najważniejsze miejsca w jedną spokojną trasę:

1. 01rozpocząć spacer nad jeziorem Niegocin i przejść Pasażem Portowym
2. 02zobaczyć Ekomarinę i miejskie nabrzeże
3. 03przejść w stronę Kanału Łuczańskiego
4. 04zobaczyć zabytkowy most obrotowy podczas otwierania
5. 05odwiedzić Twierdzę Boyen
6. 06wejść na Wieżę Ciśnień
7. 07wieczorem wrócić nad Niegocin na zachód słońca

Nie trzeba jednak wykonywać tego planu punkt po punkcie. Giżycko jest jednym z tych miast, w których zejście z zaplanowanej trasy często prowadzi do kolejnego pomostu, małego portu albo miejsca nad wodą, przy którym warto zatrzymać się trochę dłużej.

Latem Giżycko jest intensywne. Jeżeli jednak tłumy nie są tym, czego szukamy podczas urlopu, warto pomyśleć o przyjeździe poza wakacjami.

Położenie miasta sprawia, że nie trzeba ograniczać się wyłącznie do samego Giżycka. Z jednego miejsca można planować wycieczki w różnych kierunkach. Mikołajki pokażą bardziej kurortowe oblicze Mazur. Ryn pozwoli zobaczyć średniowieczny zamek i znacznie spokojniejsze miasteczko. Mrągowo oferuje jezioro Czos i charakterystyczny amfiteatr.

A pomiędzy nimi znajdują się dziesiątki mniejszych miejscowości, lasów, jezior i dróg, których nie ma na listach najpopularniejszych atrakcji. Nie zawsze warto więc wybierać najkrótszą trasę. Na Mazurach objazd potrafi być ciekawszy od samego celu.

Bo trudno znaleźć drugie miejsce, w którym woda tak mocno staje się częścią miasta. Jachty przepływają praktycznie przez środek Giżycka. Zabytkowy most otwiera się, żeby zrobić im miejsce. Po jednej stronie znajduje się Niegocin, po drugiej Kisajno i kolejne jeziora systemu Mamr.

Kilka minut dalej stoją potężne mury Twierdzy Boyen przypominające o zupełnie innej historii tego samego przesmyku. A nad tym wszystkim znajduje się miasto, które przez lata nauczyło się żyć razem z wodą.

Giżycko może być początkiem kilkudniowego rejsu. Może być miejscem jednodniowej wycieczki. Może też być celem spokojnego weekendu bez żadnego jachtu. Można przyjechać dla historii, dla rowerów, dla jeziora albo po prostu po to, żeby wieczorem przejść wzdłuż Niegocina i obserwować wracające do portu żaglówki.

I właśnie to jest największą siłą Giżycka - każdy może znaleźć tutaj własny sposób na Mazury.