Piecki: spokojna strona Mazur, pomiędzy jeziorami, lasami i rzeką Krutynią

Nie wszystkie miejsca na Mazurach muszą mieć wielki port, promenadę pełną restauracji i setki jachtów zacumowanych przy nabrzeżu. Piecki pokazują zupełnie inne oblicze regionu - spokojniejsze, bardziej naturalne i znacznie bliższe temu, jak Mazury wyglądały jeszcze przed rozwojem największych kurortów turystycznych.

To miejscowość otoczona lasami, jeziorami i niewielkimi mazurskimi wsiami. W niedalekiej okolicy znajduje się słynna Krutyń, zaczyna się świat Puszczy Piskiej i Mazurskiego Parku Krajobrazowego, a pomiędzy drzewami ukryte są jeziora, rezerwaty przyrody, stare leśniczówki i ślady wielowiekowej historii.

Piecki nie są miejscem, do którego przyjeżdża się po intensywne życie nocne. I właśnie w tym tkwi ich największa zaleta. Tutaj znacznie łatwiej zwolnić.

Można rozpocząć dzień od kawy wypitej w ciszy, później pojechać nad jezioro, wsiąść do kajaka na Krutyni, przejechać rowerem przez las albo odwiedzić jedno z niewielkich miejsc związanych z historią regionu. Wieczorem zamiast gwaru promenady pozostają jezioro, las i mazurskie niebo.

Piecki są dobrym miejscem dla tych, którzy chcą być blisko największych atrakcji Mazur, ale niekoniecznie mieszkać w samym środku turystycznego zgiełku.

Choć dzisiejsze Piecki kojarzą się przede wszystkim z naturą i wypoczynkiem, historia miejscowości liczy ponad sześć stuleci. Według oficjalnych materiałów gminy początki Piecek związane są z rokiem 1401, kiedy komtur z Bałgi Ulrich von Jungingen nadał ziemie Pieciowi z Muszak w okolicy ówczesnego jeziora Medalbern. Nazwa miejscowości ma pochodzić właśnie od imienia Piecek lub Piecio, będącego formą imienia Piotr. W czasach niemieckich wieś nosiła nazwę Peitschendorf.

Już sam ten fakt pokazuje, że Piecki nie są współczesną miejscowością turystyczną stworzoną wokół jeziora. Przez stulecia była to przede wszystkim wieś rolnicza. Jej mieszkańcy żyli z ziemi, lasu i otaczających terenów, a rytm codzienności wyznaczały pory roku, prace polowe oraz warunki charakterystyczne dla mazurskiej przyrody.

Zmiany zaczęły przyspieszać wraz z rozwojem komunikacji. Duże znaczenie miało uruchomienie linii kolejowej prowadzącej z Czerwonki do Rucianego. Po I wojnie światowej w Pieckach działały między innymi trzy tartaki, mleczarnia, młyny, hotel i bank spółdzielczy. Wojna przyniosła jednak poważne zniszczenia i wyludnienie.

Dzisiaj trudno dostrzec wszystkie ślady tamtego świata, ale historia Piecek jest jednym z przykładów tego, jak bardzo w XX wieku zmieniły się mazurskie miejscowości.

Największą przewagą Piecek nad większymi kurortami jest ich skala. Nie ma tu wielkiego centrum turystycznego, ogromnego portu ani promenady przypominającej w środku lata deptak nad Bałtykiem. Zamiast tego są lasy, pola, niewielkie drogi prowadzące pomiędzy miejscowościami i jeziora, nad którymi nadal można znaleźć spokojne miejsca.

To zupełnie inny model wypoczynku. Nie oznacza oczywiście całkowitego odcięcia od cywilizacji. Piecki są siedzibą gminy i stanowią lokalne centrum dla okolicznych miejscowości. Jednocześnie pozostają dobrym punktem do wyjazdów w różne części Mazur.

Gmina sąsiaduje między innymi z terenami Mrągowa, Mikołajek, Rucianego-Nidy, Sorkwit i Świętajna, dzięki czemu pobyt w okolicy można łatwo połączyć z odkrywaniem większej części regionu.

Jednym z najbardziej charakterystycznych akwenów bezpośrednio związanych z Pieckami jest jezioro Wągiel. To właśnie okolice tego jeziora dobrze pokazują krajobraz charakterystyczny dla tej części Mazur - woda otoczona lasami, niewielka zabudowa i znacznie spokojniejsza atmosfera niż nad jeziorami znajdującymi się bezpośrednio na głównym Szlaku Wielkich Jezior Mazurskich.

Nie zobaczymy tutaj takiego ruchu jednostek jak na Niegocinie w Giżycku czy Jeziorze Mikołajskim. Dla wielu osób będzie to zaleta. Mazury nie muszą przecież oznaczać ciągłego przemieszczania się od portu do portu. Czasami najlepszym planem na dzień jest znalezienie miejsca nad wodą, kąpiel, książka i kilka godzin bez patrzenia na zegarek. Okolice Wągla dobrze się do tego nadają.

Jednym z największych skarbów gminy Piecki jest Krutyń. Niewielka miejscowość stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc związanych z kajakarstwem na Mazurach. Przepływająca przez okolicę Krutynia wraz z jeziorami tworzy rozbudowany szlak wodny. W dokumentach strategicznych gminy właśnie rzeka Krutynia wskazywana jest jako jedna z najważniejszych atrakcji turystycznych tego terenu.

Największą zaletą rzeki jest to, że pozwala poznawać Mazury zupełnie inaczej niż z samochodu. Kajak porusza się powoli. Nie można przejechać obok najładniejszego miejsca w kilka sekund. Mija się las centymetr po centymetrze, przepływa obok trzcin i zwalonych drzew, obserwuje ptaki, ryby i zmieniające się dno rzeki.

I właśnie dlatego spływ Krutynią dla wielu osób staje się jednym z najbardziej zapamiętanych momentów całego pobytu na Mazurach.

Nie trzeba od razu planować wielodniowej ekspedycji. W okolicy dostępne są różnej długości odcinki szlaku. Dokumenty gminy opisują między innymi trasy Krutyń-Nowy Most, Krutyń-Iznota, Zgon-Krutyń czy Spychowo-Krutyń. Pozwala to dopasować spływ zarówno do całego dnia, jak i krótszej wycieczki.

To szczególnie dobre rozwiązanie dla rodzin albo osób, które pierwszy raz wsiadają do kajaka. Nie chodzi przecież o pokonanie jak największej liczby kilometrów. Na Krutyni warto płynąć powoli.

Krutyń jest również siedzibą Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Park należy do największych parków krajobrazowych w Polsce. Obejmuje między innymi północną część Puszczy Piskiej, fragment szlaku Krutyni i tereny związane z największym polskim jeziorem - Śniardwami. Na jego obszarze przygotowano ponad 150 kilometrów ścieżek przyrodniczych i szlaków rowerowych.

To właśnie tutaj najlepiej widać, że okolice Piecek są znacznie bardziej związane z naturą niż z klasycznym kurortem. Nie trzeba szukać spektakularnej atrakcji. Atrakcją jest sam krajobraz. Las. Jezioro. Rzeka. Ścieżka prowadząca pomiędzy starymi drzewami. Pomost ukryty wśród trzcin.

I możliwość przejechania kilku kilometrów rowerem bez konieczności poruszania się przez ruchliwe miasto.

Na terenie gminy Piecki znajduje się kilka rezerwatów przyrody. W dokumentach gminnych wymieniane są między innymi Zakręt, Strzałowo, Królewska Sosna, Krutynia oraz Pierwos.

Szczególnie ciekawa jest okolica rezerwatu Królewska Sosna i Jeziora Mokrego. Prowadzą tędy szlaki piesze i rowerowe pozwalające poznawać bardziej dziką stronę Mazur. Jeden z oficjalnych szlaków Mazurskiego Parku Krajobrazowego prowadzi z Krutyni wzdłuż Jeziora Mokrego przez rezerwat Królewska Sosna, a następnie dalej w kierunku Prania.

W takich miejscach największym luksusem staje się brak zabudowy. Kilometry lasu potrafią skuteczniej odciąć człowieka od codzienności niż najbardziej luksusowy hotel.

W samych Pieckach znajduje się miejsce, którego zdecydowanie nie należy pomijać - Muzeum Regionalne im. Walentyny Dermackiej z Sapiehów. Muzeum mieści się w dawnym domu Walentyny i Marii Dermackich, które były jego pomysłodawczyniami. Walentyna Dermacka osiadła w Pieckach w 1958 roku i zaczęła gromadzić przedmioty związane z kulturą ludową oraz życiem regionu.

Najbardziej charakterystycznym elementem kolekcji są tysiące ceramicznych figurek. Ich autorką była znana twórczyni ludowa Władysława Prucnal z Medyni Głogowskiej. Figurki przedstawiają między innymi mieszkańców dawnej wsi, tradycyjne zajęcia, obrzędy, stroje, postacie religijne, historyczne i literackie.

Może to brzmieć niepozornie. Na miejscu okazuje się jednak, że niewielkie ceramiczne postacie tworzą ogromną opowieść o świecie, którego właściwie już nie ma.

W muzealnych zbiorach można zobaczyć całe sceny przedstawiające wiejskie życie. Są między innymi cykle związane z wypiekiem chleba, garncarstwem czy codziennymi obowiązkami mieszkańców. Poza ceramiką muzeum posiada również dawne meble, naczynia, sprzęty domowe oraz prace innych twórców ludowych.

To szczególnie ciekawe właśnie tutaj. Po całym dniu spędzonym nad jeziorem albo w lesie można zobaczyć, jak wyglądało życie ludzi, dla których ten sam krajobraz nie był miejscem urlopu, lecz domem i miejscem pracy. Muzeum pozwala więc spojrzeć na Mazury trochę głębiej.

Kilka kilometrów od Piecek znajduje się kolejne niepozorne miejsce - leśniczówka Piersławek. Urodził się tutaj w 1887 roku niemiecki pisarz Ernst Wiechert, którego twórczość była mocno związana z mazurskimi lasami i krajobrazem. Budynek powstał w 1883 roku i był służbowym mieszkaniem jego ojca, leśnika Martina Wiecherta.

Od 1996 roku działa tutaj Leśna Izba Pamięci Ernsta Wiecherta. Można zobaczyć dokumenty, listy, publikacje i pamiątki związane z pisarzem. Przy leśniczówce rozpoczyna się również ścieżka przyrodnicza o długości około 3,8 kilometra.

To dobre miejsce dla osób, które nie szukają klasycznych turystycznych atrakcji. Jest las, stara leśniczówka i historia człowieka, którego dzieciństwo było nierozerwalnie związane z mazurską przyrodą.

Okolice Piecek doskonale nadają się do wycieczek rowerowych. I nie chodzi wyłącznie o ścieżki wzdłuż głównych dróg. W regionie wytyczono wiele tras prowadzących przez lasy, wzdłuż jezior i przez niewielkie miejscowości.

Jedną z ciekawszych jest Szlak Ernsta Wiecherta prowadzący z Krutyni przez Piersławek i Lipowo z powrotem do Krutyni. Obecna trasa ma około 34,5 kilometra i biegnie głównie drogami leśnymi, polnymi oraz mniej uczęszczanymi drogami asfaltowymi.

To właśnie podczas takich wycieczek zaczyna się widzieć Mazury zupełnie inaczej. Nie jako kolekcję kilku znanych miast, lecz ogromny teren wypełniony lasami, jeziorami i niewielkimi miejscowościami.

Niedaleko Piecek znajdują się Nawiady. Jednym z najważniejszych zabytków miejscowości jest kościół św. Józefa. Według informacji gminy gotycka świątynia pochodzi z 1437 roku. Po reformacji funkcjonowała jako kościół ewangelicki, a obecnie jest świątynią katolicką. Drewniana wieża pochodzi z 1687 roku.

Wnętrze również zachowało interesujące elementy dawnego wyposażenia. Można zobaczyć między innymi barokowy ołtarz oraz anioła chrzcielnego trzymającego misę.

Takich niewielkich kościołów, cmentarzy i śladów dawnej zabudowy jest na Mazurach znacznie więcej. Często stoją poza głównymi trasami turystycznymi, dzięki czemu odkrywa się je trochę przypadkiem.

Historia ludzi żyjących na terenach dzisiejszej gminy nie rozpoczęła się jednak w XV wieku. Na północ od Piecek odkryto cmentarzysko, w którym znaleziono między innymi groby ciałopalne, brązowe ozdoby, fragmenty grzebienia kościanego, ceramikę i przepalone kości ludzkie. Znaleziska pozwoliły datować nekropolię na około 525-600 rok naszej ery.

To ponad osiemset lat przed lokacją Piecek. W innych częściach gminy również odkrywano interesujące stanowiska archeologiczne. Mazurski krajobraz, który dzisiaj kojarzymy z wakacjami, przez tysiące lat był miejscem życia kolejnych społeczności.

Okolica dobrze sprawdza się podczas rodzinnego wyjazdu właśnie dlatego, że nie trzeba każdego dnia wymyślać dużej atrakcji. Jednego dnia można pojechać nad jezioro. Drugiego wybrać krótki odcinek spływu. Kolejnego odwiedzić muzeum w Pieckach, gdzie organizowane są również warsztaty związane między innymi z lepieniem z gliny.

Następnego dnia można po prostu wejść do lasu. Dla dzieci często jest to ciekawsze niż kolejna godzina zwiedzania zabytkowego budynku.

Są ludzie, którzy podczas urlopu chcą mieć wszystko pod ręką. Restauracje, kluby, sklepy, promenadę i port. Wtedy lepszym wyborem mogą być Mikołajki albo Giżycko.

Ale jeżeli największą wartością wyjazdu ma być cisza, Piecki i ich okolice zaczynają mieć ogromną przewagę. Wystarczy odjechać kawałek od głównej drogi. Ruch znika. Pojawia się las. Czasami kilkaset metrów dalej jest już jezioro.

I właśnie taki rodzaj Mazur coraz trudniej znaleźć w najbardziej obleganych miejscowościach.

Mazury są najładniejsze wcześnie rano i późnym wieczorem. Wtedy woda uspokaja się, światło robi się miękkie, a większość jednodniowych turystów jeszcze nie przyjechała albo już wróciła. Wokół Piecek każda pora roku ma jednak swój własny rytm.

Jednym z największych atutów Piecek jest możliwość połączenia ciszy z łatwym dostępem do bardziej znanych miejsc regionu. Można mieszkać w spokojnej okolicy, a kiedy pojawi się ochota na większe miasto, ruszyć w stronę Mrągowa, Mikołajek, Rynu czy Giżycka.

Innego dnia zamiast miasta można wybrać Krutyń, Piersławek, Jezioro Mokre albo jedną ze ścieżek Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Daje to coś, czego czasem brakuje podczas pobytu w dużym kurorcie - wybór. Nie trzeba każdego dnia spędzać w ten sam sposób.

Jeżeli mamy kilka dni, warto połączyć różne strony tego regionu:

1. 01Muzeum Regionalne im. Walentyny Dermackiej z Sapiehów w Pieckach
2. 02jezioro Wągiel
3. 03Krutyń i spływ Krutynią
4. 04Mazurski Park Krajobrazowy
5. 05rezerwaty Królewska Sosna i Zakręt
6. 06leśniczówkę Piersławek i Izbę Pamięci Ernsta Wiecherta
7. 07zabytkowy kościół w Nawiadach
8. 08leśne i rowerowe szlaki prowadzące pomiędzy jeziorami

Nie trzeba jednak realizować całej listy. W tej części Mazur znacznie lepiej sprawdza się zasada: jedna wycieczka dziennie i dużo czasu na odpoczynek.

Bo pokazują Mazury, których łatwo nie zauważyć, kiedy skupiamy się wyłącznie na największych miejscowościach. Nie ma tutaj wielkiej mariny. Nie ma kilometrowej promenady. Nie ma tłumu ludzi przechodzącego przez centrum przez całe wakacje.

Jest za to coś innego. Las rozpoczynający się niemal za miejscowością. Jeziora ukryte pomiędzy drzewami. Krutynia płynąca przez jeden z najpiękniejszych krajobrazów regionu. Małe wsie. Stare kościoły. Leśniczówki. Historia ludzi, którzy od setek lat żyli w tej części Mazur.

Piecki mogą być bazą do zwiedzania. Ale równie dobrze mogą być miejscem, z którego przez kilka dni nie ma potrzeby nigdzie daleko wyjeżdżać. Rano rower. W południe jezioro. Następnego dnia kajak. Później spacer po lesie. A wieczorem cisza.

To nie są Mazury, które próbują zrobić wrażenie. To Mazury, które pozwalają odpocząć.