Mazury wiosną: jeziora budzą się po zimie, wracają żurawie i bociany

Wiosna na Mazurach nie przychodzi w jeden dzień. Najpierw z jezior schodzi lód, potem nad mokradłami odzywają się żurawie, a kilka tygodni później lasy zielenieją, łąki żółkną od kaczeńców, a na gniazda wracają bociany. To pora dla tych, którzy chcą zobaczyć Mazury w ich najszybszej przemianie, zanim pojawi się letni tłok.

Wiele osób zna Mazury tylko z lipca i sierpnia: z żaglami na jeziorach, gwarem w portach i plażami pełnymi ludzi. Wiosna pokazuje zupełnie inną twarz regionu. Jest ciszej, dni szybko się wydłużają, a przyroda zmienia się z tygodnia na tydzień. Kto przyjedzie w marcu, a potem wróci w maju, może mieć wrażenie, że odwiedził dwa różne miejsca.

W tym przewodniku podpowiadamy, co dzieje się na Mazurach w kolejnych wiosennych miesiącach, gdzie obserwować ptaki, które szlaki wybrać na spacer i rower, kiedy ruszają kajaki i jak przygotować się na kapryśną wiosenną pogodę.

Pierwszy powód to spokój. Poza długimi weekendami na drogach, szlakach i w miasteczkach jest wyraźnie mniej ludzi niż latem. Można przejść całą ścieżkę przyrodniczą, nikogo nie mijając, i usiąść na pomoście bez szukania wolnego miejsca.

Drugi powód to przyroda. Wiosną wszystko dzieje się szybko: wracają ptaki, kwitną pierwsze rośliny, drzewa wypuszczają liście. To dobry czas na obserwacje, bo las nie jest jeszcze gęsty, a ptaki o świcie słychać najlepiej w całym roku.

Trzeci powód to ceny. Poza wakacjami noclegi są tańsze, a w domu na wyłączność taras, ogród i brzeg jeziora masz tylko dla siebie.

Mazurska wiosna ma trzy wyraźne etapy. Każdy z nich nadaje się na trochę inny wyjazd.

Żurawie należą do najwcześniej wracających ptaków. Zwykle pojawiają się w Polsce na przełomie lutego i marca, a ich przelot trwa przez cały marzec. Donośne, trąbiące głosy niosą się nad mokradłami na kilometry i dla wielu osób są pierwszym prawdziwym znakiem wiosny.

Bociany białe przylatują później. Dawni przyrodnicy notowali ich powrót w drugiej połowie marca, czasem dopiero w pierwszej połowie kwietnia, a ludowa tradycja wiązała go z dniem św. Józefa, 19 marca. Najpierw wracają samce, które naprawiają gniazda, a kilka lub kilkanaście dni po nich samice.

Bociany są na Mazurach wszędzie: na słupach, kominach i starych drzewach w małych wsiach. W Krutyni, przy siedzibie Mazurskiego Parku Krajobrazowego, od 2001 roku działa Ośrodek Okresowej Rehabilitacji Bocianów, który pomaga ptakom po kolizjach i wypadkach, a tablice informacyjne opowiadają o ich życiu i trasach wędrówek.

Żurawie pojawiają się też nad samym Jeziorem Krzywe. W opracowaniach o jeziorze wymienia się je obok czapli siwych, kormoranów i bąków. Najlepszą porą na obserwacje jest wczesny poranek, kiedy nad wodą jest cicho, a ptaki są najbardziej aktywne.

W kwietniu runo lasu na krótko robi się białe. Zawilce gajowe kwitną, zanim drzewa wypuszczą liście i zasłonią słońce, dlatego ich czas jest krótki. Najładniej wyglądają w lasach liściastych i mieszanych, gdzie potrafią pokryć całe zbocza.

Na podmokłych łąkach, przy rowach i na brzegach strumieni pojawiają się kaczeńce, czyli knieć błotna. Ich jaskrawożółte kwiaty to jeden z najbardziej wiosennych kolorów w krajobrazie. Później, w maju, żółć przenosi się na pola, kiedy zakwita rzepak.

Wiosenne kwiaty najlepiej podziwiać bez zrywania. Wiele z nich rośnie na terenach chronionych, a w rezerwatach przyrody nie wolno zbierać roślin ani schodzić ze szlaków.

Wiosną w Puszczy Piskiej jest jasno i przestronnie. Słońce dochodzi do runa, w sosnowych borach pachnie żywicą, a na szlakach spotyka się więcej ptaków niż ludzi.

Mazurski Park Krajobrazowy z siedzibą w Krutyni ma ponad 150 kilometrów ścieżek przyrodniczych i szlaków rowerowych. Dobrym celem na wiosenny dzień są okolice Jeziora Mokrego i rezerwatu Królewska Sosna, przez które prowadzi szlak z Krutyni w stronę Prania. To właśnie Jezioro Mokre w kwietniu widać na zdjęciu otwierającym ten artykuł.

Więcej o tej części Mazur piszemy w przewodnikach po Pieckach i Rucianem-Nidzie.

W kwietniu Krutynia jest jeszcze cicha. Większość wypożyczalni kajaków działa od maja do września, więc wcześniej rzekę lepiej poznawać z brzegu: na spacerze w Krutyni albo ze ścieżki wzdłuż wody. Na rzece pływają już łabędzie i kaczki, a w nadbrzeżnych zaroślach słychać ptaki, które dopiero zakładają gniazda.

W maju sezon rusza. Najpopularniejszy odcinek z Krutyni do Ukty ma około 13 km i zajmuje zwykle 3-4 godziny spokojnego płynięcia. Wiosną trzeba tylko pamiętać, że woda jest zimna, więc ciepła warstwa ubrania i zapasowe rzeczy w wodoszczelnym worku to obowiązek. Z Krzywego do Krutyni jedzie się około 20 minut.

Wiosna to jedna z najlepszych pór na rower. Nie ma upału, drogi są spokojniejsze niż w wakacje, a krajobraz zmienia się co kilka kilometrów. Według miasta wokół Mrągowa jest ponad 300 km tras rowerowych, a wokół Mikołajek wyznaczono 12 pętli rowerowych ze śladami GPS.

W Mazurskim Parku Krajobrazowym warto przejechać szlak rowerowy im. Ernsta Wiecherta. Ma około 34,5 km i prowadzi z Krutyni przez Piersławek i Lipowo, głównie leśnymi i polnymi drogami. Po deszczu leśne odcinki bywają błotniste, więc lepiej wybrać na niego suchszy dzień.

Na jeziorach Gospodarstwa Rybackiego Mrągowo, w tym na Jeziorze Krzywe, szczupak jest chroniony od 1 stycznia do 30 kwietnia. Od 1 maja znów można go łowić, z wymiarem ochronnym 50 cm. Wiosną łowi się z brzegu, bo wędkowanie z łodzi na Jeziorze Krzywe zaczyna się 1 czerwca. Zezwolenie najłatwiej kupić przez internet, najlepiej dzień wcześniej.

Wiosna na Mazurach bywa kapryśna. W marcu zdarzają się jeszcze przymrozki i śnieg, w kwietniu słońce przeplata się z deszczem, a w maju bywają już dni prawie letnie. Poranki i wieczory są wyraźnie chłodniejsze niż środek dnia, a nad wodą wieje mocniej niż w lesie.

Woda w jeziorach jest wiosną zimna, więc kąpiel to raczej wyzwanie niż przyjemność. Za to wszystko, co dzieje się nad wodą, sprawdza się świetnie: spacer brzegiem, wędka, rower i ognisko. Najlepiej spakować się na cebulkę i mieć plan, który da się zmienić w zależności od pogody.

Najbardziej obleganymi wiosennymi terminami są Wielkanoc i majówka. Wtedy domy nad samą wodą, zwłaszcza te dla większych grup, znikają z kalendarzy najszybciej, więc warto zarezerwować je z wyprzedzeniem. Pomiędzy nimi zostaje wiele spokojnych tygodni, w których łatwiej o wolny termin i ciszę nad jeziorem.

Krzywe Lake Houses to dwa całoroczne domy nad Jeziorem Krzywe, każdy po 130 m², z czterema sypialniami, trzema łazienkami, w pełni wyposażoną kuchnią i tarasem od strony jeziora. Domy są ogrzewane, więc nawet chłodny marcowy wieczór kończy się w cieple. Brzeg jeziora jest około 10 metrów od tarasu, a plaża z pomostem około 20 metrów od domów.

Jezioro Krzywe jest strefą ciszy, w której nie wolno używać silników spalinowych. Wiosną czuć to szczególnie: rano słychać tylko ptaki w trzcinach i plusk wody przy pomoście. Wiosenne ceny zaczynają się od 1 099 zł za noc za cały dom do 10 osób, a z domów jest 9 km do Mrągowa, około 20 minut do Krutyni i około 30 minut do Mikołajek.

Lista jest krótka, ale wiosną warto o niej pamiętać:

1. 01ciepłą kurtkę i polar na chłodne poranki i wieczory przy ognisku
2. 02kurtkę przeciwdeszczową i buty, które mogą się zabłocić
3. 03lornetkę, jeśli chcesz obserwować żurawie, bociany i łabędzie
4. 04środek na komary i kleszcze, które są aktywne już wczesną wiosną
5. 05rower albo sprawdzoną wypożyczalnię w okolicy
6. 06dobrą książkę na deszczowe popołudnie na tarasie

Pościel, ręczniki, w pełni wyposażoną kuchnię, Wi-Fi i parking masz u nas na miejscu.

Bo wiosna to Mazury w ruchu. Każdy tydzień przynosi coś nowego: najpierw głosy żurawi, potem bociany na gniazdach, białe łany zawilców, żółte kaczeńce i w końcu zieleń, która w maju zalewa cały krajobraz. Do tego cisza, puste szlaki i jezioro, które po zimie znów zaczyna żyć.

Latem Mazury się ogląda. Wiosną można patrzeć, jak się budzą.

Kilka dni nad Jeziorem Krzywe, poranna kawa przy pomoście, spacer po Puszczy Piskiej i wieczór przy ognisku to jeden z najprostszych sposobów, żeby przywitać wiosnę. A kto zobaczy Mazury w kwietniu, zwykle chce wrócić, żeby sprawdzić, jak wyglądają w maju.